İstanbul Dışında Devrim Erbil: Londra, Paris, Bursa ve Anadolu’nun İzinde

Devrim Erbil denildiğinde çoğumuzun zihninde önce İstanbul belirir: Boğaz’ın kıvrımları, tarihi yarımadanın yoğun silueti, kuşbakışı kent görüntüleri ve binlerce çizginin oluşturduğu ritmik kompozisyonlar… İstanbul, Erbil’in sanatında yalnızca bir şehir değil, adeta yaşayan bir organizmadır.

Ancak Devrim Erbil’in sanat dünyasını yalnızca İstanbul üzerinden okumak, onun resminin taşıdığı daha geniş coğrafyayı gözden kaçırmak olur.

Erbil’in sanat yolculuğunda Londra, Paris, Bursa ve Anadolu farklı anlamlar taşır. Bu şehirler ve coğrafyalar, sanatçının bakışını İstanbul’un dışına çıkarırken aynı zamanda yeniden İstanbul’a dönmesini sağlayan önemli duraklar olarak düşünülebilir.

Paris ve Londra: Batı’ya Açılan Pencereler

Devrim Erbil’in sanat serüveninde Avrupa deneyiminin özel bir yeri vardır. İspanya Hükümeti’nin verdiği sanat bursuyla Madrid ve Barcelona’da araştırmalar yapan sanatçı, çalışmalarını daha sonra Paris ve Londra’da sürdürdü.

Bu kentler Erbil için yalnızca gezilen veya sergi görülen yerler değildir. Avrupa sanatının modernist arayışlarını yakından gözlemlemek, farklı sanat anlayışlarını karşılaştırmak ve kendi sanatının yönünü belirlemek açısından önemli deneyimlerdir.

Paris, sanat tarihinin hafızasıyla; Londra ise modern sanatın ve farklı kültürlerin bir arada bulunduğu canlı atmosferiyle Erbil’in dünyasına yeni bakış açıları kazandırmıştır. Fakat burada dikkat çekici olan, sanatçının Batı’ya yönelirken kendi kültürel kaynaklarından uzaklaşmamasıdır.

Tam tersine, Avrupa deneyimi Erbil’in kendi coğrafyasına daha farklı bir gözle bakmasına yardımcı olur. Batı sanatını tanımak, Anadolu’nun kültürel zenginliğini yeniden keşfetmenin de yollarından biri haline gelir.

Bursa: Şehrin Hafızasına Bakmak

Bursa, Devrim Erbil’in İstanbul dışındaki kent algısını düşünmek açısından önemli bir duraktır. İstanbul gibi Bursa da tarih, doğa ve şehir kültürünün iç içe geçtiği bir kenttir. Osmanlı’nın erken dönem başkentlerinden biri olan şehir; camileri, hanları, çarşıları, geleneksel dokusu ve Uludağ’ın oluşturduğu doğal siluetle güçlü bir görsel hafızaya sahiptir.

Erbil’in resimlerinde kenti yalnızca mimari yapılar toplamı olarak görmek mümkün değildir. Onun için şehir, çizgilerin, ritimlerin, tekrarların ve hareketin oluşturduğu büyük bir bütündür. Bu nedenle Bursa gibi tarihsel dokusu güçlü bir şehir, sanatçının kent kavramına ilişkin yaklaşımıyla doğal bir ilişki kurar.Bursa’ya bakmak, aynı zamanda Türkiye’deki şehirlerin kendi kimliklerini nasıl taşıdıklarını düşünmek anlamına gelir. İstanbul’un kendine özgü ritmi ne kadar farklıysa Bursa’nın da kendine özgü bir görsel müziği vardır.

Anadolu: Devrim Erbil’in Asıl Kaynaklarından Biri

Devrim Erbil’in İstanbul dışındaki sanat coğrafyasının en geniş başlığı ise Anadolu’dur.

Sanatçının resmi, modern ve soyut arayışlarla geleneksel Türk sanatının izlerini aynı yüzeyde buluşturur. Özellikle Bedri Rahmi Eyüboğlu ile kurduğu sanat ilişkisi, Anadolu’ya, halk sanatına ve geleneksel değerlere bakışında önemli bir yere sahiptir.

Erbil’in kendi sanat anlayışında da Anadolu’nun kültürel mirasının belirleyici olduğu görülür. Sanatçının biyografisinde Anadolu’nun kültürel mirasının bakış açısını etkilediği ve “Anadolu’da Yaşam Üstüne Çeşitlemeler” dizisinin çalışmalarında önemli bir dönem oluşturduğu belirtilir.Burada Anadolu yalnızca bir coğrafya değildir. Anadolu; farklı uygarlıkların, geleneklerin, el sanatlarının, mimari biçimlerin ve gündelik yaşamların üst üste biriktiği büyük bir kültürel hafızadır.Erbil’in çizgisel dili de bu hafızayla ilişki kurar. Tekrarlanan çizgiler, kuşbakışı bakış, ritmik yüzeyler ve yoğun kompozisyonlar bazen bir şehrin haritasını, bazen bir kültürün izlerini, bazen de doğanın hareketini çağrıştırır.

İstanbul’dan Çıkınca İstanbul’u Yeniden Görmek

Devrim Erbil’in sanatını ilginç kılan paradokslardan biri de burada ortaya çıkar: İstanbul’dan uzaklaştıkça İstanbul’un anlamı daha da belirginleşir. Paris ve Londra, ona dünya sanatının farklı yönlerini gösterirken; Anadolu, kendi kültürel hafızasının derinliğini hatırlatır. Bursa, tarihsel şehir dokusunun başka bir örneğini sunar. Bu farklı deneyimlerin ardından İstanbul artık yalnızca yaşanan bir kent değil, karşılaştırılan, yeniden yorumlanan ve soyutlanan bir görsel hafızaya dönüşür.

Sanatçının resmi bu nedenle bir şehir resminden daha fazlasıdır. İstanbul görüntülerinin ardında Anadolu vardır; Anadolu’nun kültürel birikiminin arkasında ise Paris ve Londra gibi dünya sanat merkezleriyle kurulan diyalog bulunur.

Bir Kent Ressamından Daha Fazlası

Devrim Erbil çoğu zaman “İstanbul ressamı” olarak anılsa da onun sanatını yalnızca İstanbul ile sınırlandırmak eksik bir okuma olur.

1937’de Uşak’ta doğan, eğitimini Balıkesir ve İstanbul’da sürdüren Erbil; Madrid, Barcelona, Paris ve Londra gibi Avrupa merkezlerinde araştırmalar yapmış, Türkiye’nin farklı kültürel coğrafyalarından beslenmiş bir sanatçıdır.

Onun sanatında şehirler birbirinden kopuk değildir. Paris Londra’ya, Londra İstanbul’a; İstanbul Bursa’ya, Bursa Anadolu’ya bağlanır. Bu kentlerin her biri sanatçının zihninde çizgi, ritim, renk ve hareket aracılığıyla yeniden kurulabilir.

Belki de bu nedenle Devrim Erbil’in resimlerine yalnızca “İstanbul tabloları” olarak bakmak yerine, Türkiye’nin ve dünyanın kentlerini aynı görsel hafızada buluşturan bir sanat dili olarak yaklaşmak gerekir.

Sonuç: Haritanın Ötesindeki Devrim Erbil

Devrim Erbil’in sanatında İstanbul elbette merkezî bir yere sahiptir. Fakat bu merkezin etrafında genişleyen bir sanat haritası vardır: Paris, Londra, Bursa ve Anadolu…

Bu haritada şehirler yalnızca binalardan ve sokaklardan oluşmaz. Her şehir bir ritim, her coğrafya bir renk, her kültürel miras yeni bir çizgi haline gelir.

Erbil’in sanatının gücü de belki tam burada yatar: Dünyayı dolaşırken kendi kültürel köklerini unutmamak ve kendi coğrafyasına bakarken dünyayı görmeye devam etmek.

İstanbul onun resimlerinde bir başlangıç noktasıysa, Anadolu bu resmin derinliği; Paris ve Londra ise ufkudur. Bursa ise bu büyük görsel yolculukta Türkiye’nin şehir hafızasını hatırlatan önemli duraklardan biridir.

Devrim Erbil’i İstanbul’un ötesinde okumak, aslında onun İstanbul’a nasıl ulaştığını anlamaktır.